8 september 2026 · Bas, mede-oprichter

Waarom AI geen goed kinderboek schrijft

Je vult een naam in, kiest een thema, klikt op een knop en dertig seconden later ligt er een compleet kinderboek. Dat klinkt fantastisch, en er zijn inmiddels veel partijen die precies dat aanbieden. Toch hoor ik van ouders steeds hetzelfde terug als zo'n boek eenmaal binnen is. Het ziet er netjes uit, hun kind staat erin, en na één keer voorlezen pakt niemand het meer. Een volledig door AI gegenereerd kinderboek mist meestal iets wat je moeilijk kunt aanwijzen maar meteen voelt. Een ziel.

Dat is niet alleen een gevoel. Er is inmiddels onderzoek naar gedaan, en dat wijst allemaal dezelfde kant op.

Wat een AI gegenereerd kinderboek precies mist

In oktober 2025 verscheen in het ELT Journal van Oxford University Press een onderzoek waarin elf ouder-kindparen samen AI-gegenereerde verhalen lazen. De kinderen waren tussen de drie en negen jaar oud. De ouders zeiden allemaal ongeveer hetzelfde: de verhalen misten spanningsopbouw, humor en charme. Ze vergeleken ze ongunstig met de boeken die ze zelf kenden.

Maar het meest veelzeggende zat bij de kinderen. Verschillende van hen konden na afloop niet navertellen wat er in hun eigen verhaal gebeurd was.

Dat is het echte probleem. Niet dat de zinnen slecht zijn, want dat valt vaak mee. Het probleem is dat er geen verhaal ís. Een taalmodel dat op bestelling een boek maakt, zet gebeurtenissen achter elkaar die stuk voor stuk kloppen, maar die nergens naartoe werken. Er is geen moment waarop het echt spannend wordt. Geen grap die later terugkomt. Geen personage dat halverwege iets doorheeft. Je kind luistert netjes en onthoudt niets, want er is niets om te onthouden.

De onderzoekers zagen ook dat gewone verteltrucs ontbraken. Weinig dialoog, weinig humor, weinig herhaling. Juist die dingen helpen kinderen om te raden wat er komt, om woorden op te pikken en om mee te leven. Hun conclusie was dan ook nuchter: zulke verhalen kunnen er leuk bij zijn, maar horen niet in de plaats te komen van boeken die door mensen zijn geschreven.

Vraag om rijm en je krijgt een brij

Er is één ding waar je het meteen aan hoort, en dat is rijm. Vraag een generator om een rijmend verhaal en je krijgt iets wat op papier klopt maar hardop niet loopt.

Dat komt door hoe deze modellen werken. Ze lezen taal niet als klank, maar als stukjes tekst. Een model heeft geen ingebouwd begrip van een lettergreep en weet niet waar de klemtoon in een woord ligt. Onderzoekers van de Universiteit van Kreta lieten dat in een studie naar Griekse poëzie goed zien. Vroegen ze een taalmodel om een gedicht met een vast rijmschema, dan was minder dan vier procent van de resultaten echt goed. Pas toen ze er een apart programma naast zetten dat de klanken narekende, ging dat naar 73 procent. De modellen kozen woorden die er op papier uitzagen alsof ze rijmden, terwijl ze in het echt heel anders klinken.

Dat onderzoek ging over streng gebouwde Griekse poëzie, dus je kunt die percentages niet zomaar op een Nederlands prentenboek plakken. Maar de oorzaak is niet talig, die zit in de techniek zelf. En het Nederlands is voor zulke modellen een veel kleinere taal dan het Engels, dus hier gaat het eerder mis dan beter.

Vraag een generator om een rijmpje bij een letter en je krijgt meestal iets als dit:

De F is van Flamingo, die staat in het water heel stil,
Hij heeft mooie roze veren, precies zoals hij wil.

Er is niet direct iets mis mee, en dat is precies het probleem. Het rijmt en je kunt het voorlezen. Maar die tweede regel zegt niets. "Precies zoals hij wil" staat er alleen omdat het op "stil" rijmt. Je kind hoort een flamingo die roze is, en dat wist het al.

Zet daar eens twee regels naast uit ons letterboek, dat binnenkort uitkomt. Dat boekje werkt toe naar de volledige naam van je kind, met bij elke letter een dier:

De F is van Flamingo, een echte exoot,
Die wordt grijs geboren, maar wordt roze groot.

De L is van Luipaard, geen paard en niet lui,
Je zult hem nooit vinden in een luxe fauteuil.

Kijk even wat daar allemaal tegelijk gebeurt. Het loopt, dus je kunt het hardop voorlezen zonder te struikelen. Er zit een luipaardgrapje in dat alleen in het Nederlands werkt. En het vertelt een leuk en verrassend feitje: flamingo's worden inderdaad grijs geboren en kleuren pas later roze door wat ze eten. Je kind leert iets, lacht, en hoort ondertussen de letter.

Een taalmodel kan twee regels laten rijmen, dat is het punt niet. Het punt is dat dit allemaal tegelijk moet kloppen: het ritme, een woordgrap die alleen in deze taal werkt, en een weetje dat ook echt waar is. En dan nog eens voor elke letter van het alfabet, zonder dat het gaat vervelen. Daar zakt een generator doorheen. Wat je terugkrijgt zijn regels als die eerste, waarin het rijmwoord bepaalt wat er staat in plaats van andersom.

Kinderen horen dat verschil feilloos, ook al kunnen ze het niet uitleggen. Bij de eerste versie luisteren ze beleefd. Bij de tweede vragen ze of je hem nog een keer doet.

Op elke pagina een ander kind

Het tweede dat opvalt zodra het boek op tafel ligt, zijn de tekeningen. Beeldgeneratoren maken elk plaatje los van het vorige. Het haar van je dochter zit op pagina drie anders dan op pagina vier, haar jas verandert van kleur, en op de laatste bladzijde is het eigenlijk een ander kind. Ook het Oxford-onderzoek noemt dit: illustraties die niet lieten zien waar het verhaal op dat moment over ging, of die er spullen bij verzonnen.

Voor een volwassene is dat een schoonheidsfoutje. Voor een kind van vier haalt het de bodem onder het boek vandaan. Het idee van een boek waarin jij de hoofdpersoon bent, is nu juist dat jij het bent. De hele weg, van de eerste tot de laatste bladzijde.

Daar komt de stijl nog bij. Leg veel van deze boeken naast elkaar en je ziet steeds dezelfde twee smaken: een glimmende animatiefilmlook, of iets richting anime. Dat is logisch, want daar neigen beeldmodellen vanzelf naartoe als niemand ze een eigen richting geeft. Het is herkenbaar, maar het is de herkenbaarheid van een sjabloon.

Niemand heeft het voor je nagelezen

Bij een gewoon kinderboek zit er een hele reeks mensen tussen de schrijver en het nachtkastje. Een redacteur, een vormgever, een uitgever, een boekhandelaar. Die halen er van alles uit, van kromme zinnen tot dingen die je een kind van vijf liever niet voorleest. Bij een boek dat pas ontstaat op het moment dat jij bestelt, is die reeks er niet. Jij bent de eerste mens die het leest, meestal hardop, met je kind op schoot.

Dat gaat vaker mis dan je denkt. De Groene Amsterdammer onderzocht samen met de Data School van de Universiteit Utrecht het aanbod op bol.com en vond ruim 6500 titels die grotendeels of helemaal door AI waren geschreven. Ruim één op de 25 boeken. Hun oordeel over de teksten: leeg van betekenis, slecht geschreven en herhalend. Dat onderzoek ging over non-fictie voor volwassenen en niet over kinderboeken, dus het zegt vooral iets over hoe hard het gaat. Maar het laat wel zien wat er gebeurt als niemand meer meekijkt.

Bij kinderboeken speelt daar nog iets bij. Onderzoekers van Macquarie University waarschuwen dat clichés en stereotypen ongemerkt in tekst en beeld sluipen, en dat jonge lezers dat zelf nog niet doorhebben. Zij wijzen er ook op dat veel van deze diensten foto's van je kind gebruiken zonder duidelijk te maken waar die foto's daarna terechtkomen.

Voorlezen draait om herhaling

Er is nog een reden waarom een boek dat eindeloos te genereren is zichzelf in de weg zit, en die heeft niets met techniek te maken. Kinderen willen hetzelfde boek. Veertig keer. Ze willen weten wat er komt, ze willen de zin die ze uit hun hoofd kennen zelf afmaken, ze willen dat jij dat ene gekke stemmetje weer doet.

In ons safariboek voor de allerkleinsten zit daarom een zin die telkens terugkomt. "Welke snuit is dat?" Eerst is het de neushoorn, dan de leeuw, dan weer iemand anders. Peuters hebben na twee keer door hoe het werkt en roepen het bij het derde dier al mee. Dat is geen toeval, dat is de reden dat die zin daar staat. Zoiets ontstaat niet uit een generator, want die weet niet dat jij het boek nog veertig keer gaat voorlezen.

Een verhaal dat in dertig seconden is ontstaan, roept dat zelden op. Het is nieuw, het is van hen, en de dag erna is het vergeten. De boeken die stukgelezen worden, zijn bijna altijd de boeken waar iemand lang over heeft nagedacht.

Hoe wij het doen, en waar wij wel AI gebruiken

Hier wil ik eerlijk over zijn, anders is dit stuk niet veel waard. Ook wij gebruiken AI. Alleen niet voor het verhaal.

Onze verhalen worden door mensen geschreven. Ze bestaan al voordat jij iets bestelt. Ze zijn opgebouwd als echte verhalen, met een probleem dat opgelost moet worden. In ons nieuwste boek helpt je kind het maankonijn om de lantaarns weer aan te steken, zodat de mensen op aarde weer een beetje licht hebben in het donker. Ze zijn afgestemd op leeftijd en op AVI-niveau, en ze zijn in het Nederlands geschreven in plaats van vertaald uit het Engels. Elk verhaal is geschreven en getest voordat het in de winkel komt. Dat die aanpak niet alleen onze eigen voorkeur is, bleek toen we er zilver mee wonnen bij Renew the Book 2026. Er heeft dus wel degelijk iemand meegelezen voordat jij het boek openslaat.

Waar wij AI voor gebruiken, is het beeld. We hebben een eigen tekenstijl in aquarel ontwikkeld, en die stijl passen we met AI toe op jouw kind, zodat het herkenbaar jouw kind is in onze illustraties. Dat is iets anders dan een plaatjesgenerator zijn gang laten gaan. Het verschil zie je meteen: geen anime, geen animatieglans, maar één rustige stijl die het hele boek volhoudt.

Ik zeg niet dat AI niets te zoeken heeft in kinderboeken. Wij gebruiken het zelf, en het maakt iets mogelijk dat vroeger onbetaalbaar was. Maar er zit een verschil tussen techniek gebruiken om een verhaal mooier bij een kind te laten aankomen, en techniek het verhaal laten verzinnen. Het eerste levert een boek op dat stukgelezen wordt. Het tweede levert een bestand op.

Wil je zien wat dat verschil in de praktijk betekent, blader dan eens door een van onze boeken op kidschapters.com. Lees vooral de eerste bladzijden hardop. Daar hoor je het snelst of iemand echt een verhaal wilde vertellen.

Bronnen

• Sara Ratner, Cindy Ong, Sandra Mathers en Victoria A. Murphy, 'Did a robot write that?': AI-generated digital storybooks, ELT Journal 79(4), Oxford University Press, oktober 2025.
• Stergios Chatzikyriakidis en Anastasia Natsina, LLMs Got Rhythm? Hybrid Phonological Filtering for Greek Poetry Rhyme Detection and Generation, Universiteit van Kreta, 2026.
• Eva Hofman en Joris Veerbeek, Slecht geschreven! Niet kopen!, De Groene Amsterdammer, 5 juni 2024.
• Daozhi Xu, Bedtime stories by ChatGPT? The AI children's book boom explained, Macquarie University, mei 2026.